تبلیغات
دانلود رایگان تحقیق و مقاله (تحقیق ای تی) - قیام تنباکو
 
سه شنبه 2 آبان 1391 :: نویسنده : محمد مقاله

قیام تنباکو، نخستین جنبش اصلاحی ایرانیان

مقدمه:

قیام تنباکو در ایران نخستین جنبش عمومی و گسترده ناشی از اتحاد عمومی با علما بود. در دوره زمامداری ناصرالدین شاه قاجار در ایران امتیازات زیادی به  بیگانگان داده شد که همه آنها نتیجه شومی داشته است. از جمله این امتیازات، امتیاز تنباکو بود که به سرگرد «جرالد تالبوت» تبعه بریتانیا داده شد. اعطای این امتیاز واکنش‌های داخلی و خارجی زیادی در پی داشت و اعتراض مردم، علما و تجار نهایتاً منجر به الغای آن گردید.

مفاد امتیاز تنباکو

بر اساس این امتیاز که در 8 مارس 1890 برابر با 1307 هجری قمری بین ناصرالدین شاه و تالبوت امضا گردید امتیاز انحصار خرید و فروش توتون و تنباکو در سراسر قلمرو شاهنشاهی ایران به مدت پنجاه سال به تالبوت واگذار گردید و در عوض صاحب امتیاز تعهد نمود که سالانه 15000 لیره انگلیسی به خزانه شاهنشاهی بپردازد به علاوه 25 درصد سود ویژه.

واکنش مردم، علما و تجار

امتیاز تنباکو زیان بخشترین امتیازی بود که از طرف ناصرالدین‌شاه اعطا شده بود. امتیاز تالبوت به هر شهر و شهرکی که در آنجا تنباکو کاشت و برداشت می‌شد گزند می‌رساند. با اعطای این امتیاز در واقع هزاران بازرگان و خرده فروش تنباکو به یک کمپانی بیگانه فروخته می‌شدند. این مسئله باعث شد تا اعتراضات زیادی صورت گیرد. تاجران منافع خود را در خطر می‌دیدند و روحانیون اجرای این امتیاز را به منزله استیلای بیگانگان می‌دانستند و این مورد باعث شد تا این دو طبقه قدرتمند وجه اشتراکی داشته باشند و به هم نزدیک گردند.

این همبستگی سبب شد تا فریاد اعتراض بر ضد امتیاز انحصاری تنباکو در بازار شهرهای عمده مانند تهران تبریز، اصفهان، شیراز، مشهد آغاز شد. همان شب عده زیادی در مسجد گوهر شاد گرد هم آمدند و دست به تحصن زدند وجمعیت فریاد اعتراض و مخالفت با انگلیس و امتیاز انحصاری را سر می‌دادند. دیری نگذشت که آتش خشم مردم تمام شهر را فرا گرفت و بازارها تعطیل و خیابانها پر از جمعیت شد. اقدام صاحب دیوان كشور که می‌خواست با توسل به زور قوای نظیمه، دکانها را باز کند آتش خشم آنان را تیزتر ساخت. در اصفهان یکی از تجار معتبر ترجیح داد که کلیه موجودی توتون و تنباکوی خود را بسوزاند و اینگونه از تسلیم آن به شرکت انگلیسی خودداری کند. این اقدام در ظاهر تأثیر بسزایی در مردم بر جای نهاد.

احساسات مردم تبریز در مورد این امتیاز تندتر بود. تبریز شبیه بود به ظرفی نفت آلوده که کمترین جرقه‌ای آن را به آتش می‌کشید حتی جان مظفر‌الدین میرزا، ولیعهد ایران در تبریز را خطر جدی تهدید می‌کرد. مجتهد‌های تبریز علیه کمپانی وعظ می‌کردند و در ماه محرم دسته‌های عظیم عزاداران حتی در صدد قتل عام مسیحیان در آمدند.

در شیراز نیز شایع کرده بودند که امتیاز تنباکو صدها تاجر را ورشکسته و بیکار خواهد کرد و بهای تنباکو افزایش پیدا خواهد کرد و بیگانگان به ایران خواهند تافت. شبیه چنین اعتراضهایی در پایتخت نیز در جریان بود و مجموعه این عوامل ناصرالدین‌شاه و صدر اعظمش امین السلطان را در تنگنا قرار داده بود.

تعطیلی بازار، جلوگیری از ورود کارگزاران، امتیاز انحصاری به مزارع تنباکو، پاره کردن آگهی‌های شرکت انگلیسی، سوزاندن تنباکو، نوشتن عریضه، فرستادن نمایندگان متعدد نزد شاه و تحصن در آستان حضرت عبدالعظیم از اقدامات اعتراض آمیز اصناف و بازاریان در شهرهای مختلف بود.

واکنش دولت روسیه

پس از چند روز از امضای امتیازنامه، وزیر مختار روس در ایران اعتراض رسمی کتبی خود علیه امتیاز تالبوت را تسلیم وزیر امور خارجه کرد و تقاضای الغای امتیاز نامه را نمود. از نظر روسیه امتیاز تالبوت به تاجرین روس ضرر و زیان فراوان وارد می‌ساخت. از طرفی دیگر سفارت روسیه استدلال می‌کرد که امتیاز نامه تالبوت ناقض عهد نامه ترکمنچای است زیرا بر خلاف تعهدات ایران در آن عهد نامه به یک کمپانی خارجی امتیاز انحصاری واگذار گردیده که این باعث شده است تا رعایای روسیه از تجارات آزاد در ایران محروم گردند. وزیر مختار روس در ادامه تمام رعایای روسیه را آگاه کرد که می‌توانند وجود امتیازنامه تنباکو را نادیده بگیرند و بی‌هیچ مانعی به خرید و فروش تنباکو بپردازند.

فتوای میرزای شیرازی

در سراسر پاییز و زمستان هر روز در شهرها و پایتخت آشوب و فتنه بر پا می‌شد. مجتهدهای سرشناس به شاه عرض حال دادند و گفتند از آنجا که قرآن مسلمانان را از قبول نفوذ کافران منع کرده است لذا شاه ایران باید از قبول این بدعت امتناع ورزد. به دنبال این تهدید حاج میرزا حسن شیرازی مجتهد سامره فتوایی صادر کرد تحت عنوان «الیوم استعمال توتون و تنباکو در حکم مهاربه با امام زمان است» این فتوا اثر فوق‌العاده‌ای داشت و در سراسر ایران فتوایش را با انضباطی قابل ملاحظه گردن نهادند.

الغای امتیاز

در میان موج تظاهرات و شورشهای مردم ایران فتوای میرزای شیرازی مبارزه علیه امتیاز تنباکو را تکمیل کرد. مردم در سراسر ایران دستور میرزای شیرازی مبنی بر عدم استعمال توتون و تنباکو را پذیرفتند حتی در قصر ناصرالدین‌شاه زنان حرم از آماده ساختن تنباکو برای شاه استنکاف ورزیدند.

علاوه بر فشارهای داخلی، دولت روسیه هم شدیداً به امتیاز تالبوت اعتراض می‌کرد و این در حالی بود که دولت انگلیس برای حمایت از کمپانی برنامه مشخص نداشت. مجموعه این عوامل باعث شد تا ناصرالدین‌شاه در 28 دسامبر 1891 رسماً امتیاز نامه را الغا نماید و این مطلب را رسماً به روحانیون، تجار و مردم اعلام نمود.

 

 





نوع مطلب :
برچسب ها : قیام تنباکو،
لینک های مرتبط :


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


دانلود رایگان تحقیق و مقاله (تحقیق ای تی)
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : محمد مقاله
مطالب اخیر
نویسندگان
برچسبها
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :