تبلیغات
دانلود رایگان تحقیق و مقاله (تحقیق ای تی) - مطالب ادبیات
 
چهارشنبه 6 اردیبهشت 1391 :: نویسنده : محمد مقاله

اصطلاحات و واژه های عرفانی کتاب های عطار

 

 

درین ره هست مرغان کاسمانشان

درون حوصله یک ارزن آمد

عطار نیشابوری در كتابهای مختلف خود و بویژه در مختار نامه و منطق الطیر موفق به تدوین یك نظام نمادین منسجم شد و از رهگذر همین نظام نمادین در میان شاعران عارف به سبكی یگانه دست یافت. مختارنامه مجموعة رباعیات اوست كه هر بابی از آن را به یك رمز اختصاص داده است. در هركدام از این باب‌ها یك شئ طبیعی را در كانون نگاه خود می‌نهد و در چندین رباعی، چندان حوزة مضمون سازی و وصف را می‌گستراند كه آن شئ به یك رمز عمیق بدل می‌شود. پروانه (باب49) گل(باب45) شمع(باب47) اجزاء بدن معشوق، زلف و چشم و قد و لب و... از نمادهای مطرح این كتابند.

در باب چهل و نهم در 56  رباعی «گل» را به گونه‌‌های مختلف تصویر كرده، تا آنجا كه هاله‌ای رمزآلود گرد گل می‌تند و گل رمزی می‌شود سرشار از مفاهیم «شتاب، رفتن، ناپایداری، غرور، خونین دلی، موجودی كه شكوفایی‌اش در فروپاشی است[1] و سر انجام گل در گلزار رباعیات عطار رمز ناپایداری انسان می‌شود.

در كتاب منطق‌الطیر انجمنی كه مرغان تشكیل می‌دهند به تكوین یك ساختار تمثیلی منسجمِ آكنده از نماد می‌انجامد. رمزپردازی با كردار و گفتار مرغان ، سبك و سیاق خاصی برای عطار در این كتاب رقم زده است. حضور بیش از بیست مرغ محتلف در داستان و فراونی واژة مرغ بیش از 120 بار در تركیباتی مانند «مرغ همت، مرغ همایون، مرغ دل، مرغ جان، مرغ عقل ، مرغ عرش، مرغ عشق، مرغ روحانی، مرغ طور، مرغ گردون، مرغ وجود و...» نشان از قلمرو معنایی گسترده‌ای در ورای نام مرغان عطار دارد.

پیش از عطار در آثار سنایی، غزالی و ... از منطق مرغان سخن رفته اما مرغان عطار، مجمعی تمثیلی را با زبانی نمادین شكل می‌دهند. در انجمن مرغان منطق الطیر  بیش از 20 مرغ برای رسیدن به سیمرغ حقیقت به ترغیب هدهد - راهنمای راه و پیك غیب - رهسپار سفری دشوار می‌شوند، هریك از آنها نمایندۀ یكی از اصناف بشرند كه برخی از مرغان در منطق الطیر صفاتی به این شرح دارند:

باز (راهرو مغرور و بهانه‌جو)

بط(زاهد مرغان، اهل كرامات، مظهر پاكی و سجاده بر آب افكندن)

بلبل:  (عاشق پیشة اسیرظاهر،مظهر جمال پرستان)

بوتیمار: (اندهگین و همیشه مستمند، برلب دریا بی‌خبر از راز دل دریا)

سیمرغ: (با صفات سلطان طیور، وصف‌ناپذیر، نامرئی، بی همتا، گوهر حقیقی همان ذات حقیقت است)

صعوه: (نزار و ناتوان، حیران، اهل سالوس)

طاووس: (اهل ناز و تبختر، جویندة بهشت آسایش)

طوطی: (خضر مرغان، جویندة آب حیات جاوید)

فاخته (قمری، قاری قرآن)

كبك: (زر پرست، اهل تجمل، بهانه جو)

بوف: (عاشق ویرانه، خودرای)

موسیچه: (ترسو، )

هدهد: (پیك غیب، هادی، صاحب سر، آگاه، رهبر)

هما: (گوشه نشین و استخوان خوار)

مرغان عطار به جهان ماورای نار و نور یعنی جهان عاشقان تعلق دارند[2]، در حقیقت آنان جانهای عاشقان‌اند كه در صحرای عشق صف بسته و در جشنی بزرگ به صد لحن سور و سرور می‌خوانند. عطار زبان مرغان را چون زبان عارفان، سراسر رمز می‌خواند. در منطق الطیر می‌گوید من زبان و نطق مرغان را تماماً با تو گفتم. در میان عاشقان مرغانی هستند كه پیش از اجل از  قفص بیرون می‌پرند. عاشقان همچو مرغان زبان و شرح و بیانی دیگر دارند؛ كسی پیش سیمرغ راه می‌یابد كه زفان این مرغان را بشناسد:

من زفان و نطق مرغان سر به سر

با تو گفتم فهم کن ای بی‌خبر

در میان عاشقان مرغان درند

کز قفص پیش از اجل برمی پرند

جمله را شرح و بیانی دیگرست

زانک مرغان را زفانی دیگرست

پیش سیمرغ آن کسی اکسیر ساخت

 کو زفان این همه مرغان شناخت

زبان مرغان همان زبان رازناك صوفیان است و كسی به اكسیر حقیقت راه می‌یابد كه زبان آن مرغان حق را بشناسد. عطار زبان اشراقی و رمزی مرغان (صوفیان)  را در تقابل با زبان فیلسوفان و حكیمان یونان قرار می‌دهد، سخت بر فلسفه می‌تازد و مخاطبانش را به ترك حكمت عقلی یونانیان فرا می‌خواند.

کی شناسی دولت روحانیان

در میان حکمت یونانیان

تا از آن حکمت نگردی فرد تو

کی شوی در حکمت دین مرد تو

هرک نام آن برد در راه عشق

نیست در دیوان دین آگاه عشق

کاف کفر اینجا به حق المعرفه

دوستر دارم ز فای فلسفه

زانک اگر پرده شود از کفر باز

تو توانی کرد از کفر احتراز

لیک آن علم لزج چون ره زند

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع: سایتprofdoc.um.ac.ir



[1]. عطار نیشابوری، فریدالدین، مختارنامه، باب چهل و پنجم

[2]. جهانی کان جهان عاشقان است /  جهانی ماورای نار و نور است

درون عاشقان صحرای عشق است /  كه آن صحرا نه نزدیک و نه دور است

در آن صحرا نهاده تخت معشوق /  به گرد تخت دایم جشن و سور است

همه دلها چو گلهای شکفته است  /  همه جان‌ها چو صف‌های طیور است

سراینده همه مرغان به صد لحن / که در هر لحن صد سور و سرور است (عطار: دیوان)





نوع مطلب : ادبیات، 
برچسب ها : صطلاحات و واژه های عرفانی کتاب های عطار،
لینک های مرتبط :


دوشنبه 1 اسفند 1390 :: نویسنده : محمد مقاله
تحقیق در مورد سیر تحول و تطور زبان پارسی
 9 صفحه آماده شده




دانلود در ادامه مطلب


نوع مطلب : ادبیات، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :




دانلود رایگان تحقیق و مقاله (تحقیق ای تی)
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : محمد مقاله
مطالب اخیر
نویسندگان
برچسبها
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :